„Przedsiębiorczość i nieustanne zajęcie znakomicie utrwalają moralność i cnotę.”

Benjamin Franklin

 

W biznesie rodzinnym cytat Franklina stanowi dla mnie ważną wskazówkę: nie chodzi jedynie o to, by zgromadzić majątek i go przekazać spadkobiercom, ale o to, by przedsiębiorczość – czyli aktywne zarządzanie, rozwój, ciągłość – stawała się fundamentem trwałej wartości rodziny biznesowej. Własność i kapitał same w sobie nie gwarantują etosu, odpowiedzialności i wartości, jakie niesie za sobą przedsiębiorczość.

 

Dlaczego nie wolno przekazać majątku w „prostym” sposób?

Jeżeli majątek zostanie po prostu przekazany (darowizna, spadek) następnemu pokoleniu bez odpowiedniego planu – firma może zatracić swoją dynamikę, innowacyjność, skuteczność zarządzania. To niezgodne z duchem przedsiębiorczości Franklina – bo bycie przedsiębiorcą to ciągła praca i zaangażowanie. Ponadto samozadowolenie hamuje przedsiębiorczość i aktywność następców, prowadząc do marazmu osobistego, a nawet depresji i upadku.

Proste przekazanie może prowadzić do sytuacji, w której różne osoby dziedziczą majątek bez wspólnej wizji, bez struktury. To może prowadzić do sporów, niejasności co do ról i braku wspólnej strategii. Mechanizm sukcesji w przedsiębiorstwie rodzinnym musi być zaplanowany.

Mało kto uwzględnia od razu kwestie podatkowe, prawne, strukturalne przy przekazaniu majątku. A w firmie rodzinnej siła polega także na stabilności prawnej i finansowej. Zwykłe przekazanie może być mniej optymalne lub bardziej ryzykowne niż dobrze przemyślana konstrukcja.

Przekazanie majątku to nie tylko aktywa – to kultura, wartość, tożsamość firmy. Jeśli to zostanie zaniedbane, majątek może być uszczuplony lub po prostu „przepalony” w kolejnych pokoleniach. Przedsiębiorczość rodzinna wymaga, by następcy byli zaangażowani, rozumieli firmę, mieli poczucie odpowiedzialności.

 

W jaki sposób należy planować przekazanie majątku?

Z wyprzedzeniem i z wizją: Przekazanie nie może być decyzją podjętą „na teraz”. Warto zaplanować strategię sukcesji dobrze wcześniej – z określeniem „co będzie z firmą”, „które aktywa”, „kto przejmuje”, „na jakich zasadach”.

Ustalenie struktury – roli pokoleń: Ważne jest, by jasno zdefiniować role kolejnych pokoleń (np. zarządzanie, nadzór, role beneficjentów), by uniknąć chaosu i zachować ciągłość przedsiębiorczości.

Konstrukcja prawna odpowiednia dla firmy rodzinnej: Właściwa struktura – np. poprzez spółki, umowy inwestycyjne, a także przede wszystkim z wykorzystaniem fundacji rodzinnej – daje większą przejrzystość, ochronę majątku, umożliwia wyłączność decyzji i określoną dynamikę.

Zaangażowanie następnego pokolenia w przedsiębiorczość: przekazanie to nie tylko przekaz aktywów, ale przekaz wartości – i zachęta do działania, przedsiębiorczości, aktywnego uczestnictwa w firmie.

 

W jakim wieku powinno się planować przekazanie.

Optymalnie – jak najwcześniej. Nie ma jednej uniwersalnej daty, ale można przyjąć, że przedsiębiorca-założyciel powinien rozpocząć planowanie sukcesji w wieku, kiedy nadal jest aktywny, ale już myśli o przekazaniu pałeczki, np. w wieku 50-60 lat (oczywiście zależnie od branży, kondycji firmy i osobistych planów). Dlaczego?

Bo wtedy ma czas na przygotowanie następcy, przekazanie wiedzy, wdrożenie w kulturę firmy.

Bo wtedy może stworzyć konstrukcję, która zacznie działać za jego życia, prowadząc przez proces przejścia, a nie w trybie „na już po mojej śmierci”.

Bo im później, tym więcej ryzyk – zmiany rynkowe, zdrowotne, rodzinne – mogą zaburzyć przekazanie.

Bo przedsiębiorczość Franklina zakłada ciągłe zajęcie, więc przekazanie nie powinno oznaczać odcięcia się i zejścia z aktywności nagle, lecz płynne przejście.

 

Dlaczego warto i należy wykorzystać fundację rodzinną.

Fundacja rodzinna to narzędzie, które pozwala chronić majątek, planować sukcesję, zabezpieczyć rodzinę i firmę. Oto zbiór kluczowych powodów, dlaczego w tym kontekście fundacja rodzinna jest właściwym wyborem:

- osobowość prawna i separacja majątku

Fundacja rodzinna (według polskiej ustawy obowiązującej od 22 maja 2023 r.) posiada osobowość prawną po wpisie do rejestru, co oznacza, że majątek wniesiony do niej zostaje wyodrębniony i działa jako własny podmiot. Dzięki temu mechanizmowi można oddzielić majątek operacyjny firmy rodzinnej od aktywów przekazywanych dla następnych pokoleń, co daje większe bezpieczeństwo i stabilność.

- kontrola i ciągłość

Fundator może określić w statucie fundacji zasady działania: kto zostanie beneficjentem, jakie świadczenia będą przysługiwały poszczególnym grupom beneficjentów, jakie będą role organów (zarząd, zgromadzenie beneficjentów) – pomaga to zachować wizję i kulturę firmy. To także sposób, aby przekazanie nie było jednorazowym aktem, ale płynnym procesem z ciągłą aktywnością.

- zapobieganie rozdrobnieniu majątku

Jak wskazują źródła, fundacja rodzinna umożliwia zabezpieczenie majątku przed rozdrobnieniem i utratą wartości, co jest kluczowe w firmie rodzinnej. Dzięki temu następne pokolenia działają w ramach jednej struktury, unikając konfliktów i fragmentacji.

- przygotowanie sukcesji i aktywność następnego pokolenia

Fundacja rodzinna daje czas i narzędzia, aby następcy nie były jedynie odbiorcami majątku, ale uczestnikami procesu – beneficjentami, członkami organów – co wspiera aktywność

przedsiębiorczą i moralność (odwołując się do Franklina). Premiowana jest przedsiębiorczość beneficjentów, a nie tylko bycie biernym świadczeniobiorcą. Wartości działania i odpowiedzialności zostają podtrzymane.

- korzyści podatkowe i prawne (choć nie jedyne motywacje!)

Ustawa przewiduje specyfikę opodatkowania i regulacji dla fundacji rodzinnej – co daje szansę na optymalne planowanie podatkowe pomnażania majątku, ale co ważniejsze – daje narzędzie, które formalnie spełnia cele sukcesji.

Ważne jednak, by nie traktować tego tylko jako narzędzia podatkowego – bo duch przedsiębiorczości polega na aktywności, nie wstrzymaniu działań.

 

WNIOSKI

Przekazanie majątku w firmie rodzinnej to nie „zapis na papierze” (nawet gdy jest to testament), lecz strategiczny proces: aktywność przedsiębiorcza, odpowiedzialność, kultura i struktura. Cytat Franklina przypomina nam, że przedsiębiorczość i ciągłe zajęcie – nie bierne przekazanie – utrwalają moralność i cnotę członków rodziny biznesowej.

Dlatego:

Nie przekazuj majątku „na szybko” w formie darowizny lub spadku (nawet gdy są to zapisy testamentowe). Nie niszcz aktywności i przedsiębiorczości kolejnych pokoleń.

Rozpocznij planowanie wcześniej, z wizją.

Zaplanuj strukturę – role pokoleń, zarządzanie, sukcesję, czas na dostęp do majątku. Tak, aby nie zabić ducha przedsiębiorczości.

Zastosuj jedyną możliwą konstrukcję prawno-organizacyjną, czyli fundację rodzinną by zabezpieczyć majątek i wartości rodzinne, a jednocześnie zachować przedsiębiorczość i aktywność kolejnych pokoleń.